Πώς να μιλάμε για βιβλία που δεν έχουμε διαβάσει

«Ποτέ δεν διαβάζω ένα βιβλίο του οποίου πρέπει να κάνω την κριτική. Σε προκαταλαμβάνει τόσο πολύ!» Όσκαρ Ουάιλντ

Ο τίτλος είναι ομολογουμένως από τους πιο παράδοξους. Κατ’ αρχήν αποτελεί ταμπού. Όλοι το ξέρουμε, όλοι το έχουμε κάνει αλλά κανείς δεν το παραδέχεται… Μα είναι δυνατόν να μιλάει κανείς για βιβλία που δεν έχει διαβάσει; Και για ποιο λόγο να το κάνει; Με ποιο τρόπο; Το βιβλίο δίνει απαντήσεις και σε αυτά τα ερωτήματα. Θα πρέπει να τονιστεί, όμως, δεν δίνει ένα «συνταγολόγιο» για το πώς θα δείχνουμε καλλιεργημένοι χωρίς να ανοίξουμε βιβλίο, αλλά ακριβώς το αντίθετο. Πώς η ανάγνωση ενός βιβλίου θα ανοίξει τους πνευματικούς μας ορίζοντες και θα βοηθήσει τη δημιουργικότητά μας.
«Όταν εισερχόμαστε σ’ ένα βιβλίο για να γράψουμε την κριτική του, υπάρχει κίνδυνος να χάσουμε το πιο μύχιο κομμάτι του εαυτού μας, προς όφελος – θεωρητικά τουλάχιστον- του βιβλίου αλλά εις βάρος του εαυτού μας. Το παράδοξο της ανάγνωσης είναι ότι η πορεία προς τον εαυτό μας περνάει μέσα από ένα βιβλίο αλλά πρέπει να παραμείνει ένα πέρασμα. Γι’ αυτό ο καλός αναγνώστης προτιμά να διασχίζει τα βιβλία, καθώς γνωρίζει ότι το καθένα κουβαλάει ένα κομμάτι του εαυτού του και μπορεί να του ανοίξει το δρόμο, εάν έχει τη σύνεση να μη σταματήσει σε κανένα από αυτά»
Ολόκληρο το βιβλίο είναι ένα εργαλείο για καλύτερες αναγνώσεις, είναι ένας ύμνος προς τα βιβλία!

Οι αλήθειες των άλλων

"Ακούγοντας και την άλλη πλευρά της ιστορίας, θα πεισθείς ότι υπάρχουν περισσότερα στην ιστορία από όσα λένε οι δύο πλευρές." Frank Tyger,

Ο Θέμελης είναι σταθερή αξία στην σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία. Γι αυτό και δεν είχα εκπλαγεί απο τις τόσες εκδόσεις που γνώρισε λίγες μόνο μέρες μετά την κυκλοφορία του τελευταίου αυτού έργου του (ok μου φάνηκε λίγο περίεργο πώς μια βδομάδα μετά την κυκλοφορία του είχα στα χέρια μου την 11η έκδοση...)

Καταπιάνεται με ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα: την ιστορική αλήθεια και την προσέγγισή της ή ακριβέστερα: οι δικές μας αλήθειες απέναντι στις αλήθειες των άλλων. Ποιος έχει τη θέληση να ψάξει, τη δύναμη να δει αλλά και το κουράγιο να διαδώσει την αλήθεια; Μήπως οι έθνικοί παλληκαρισμοι (ιδίως όταν πρόκειται για λεκτκούς παλληκαρισμούς) είναι η εύκολη λύση σε αντιδιαστολή με την κατανόηση, τον συγκερασμό, την ανοχή;

Εδώ έρχεται στο μυαλό ο Νίτσε:

"Οι πεποιθήσεις είναι μεγαλύτεροι αντίπαλοι της αλήθειας από τα ψέματα."

Μάτια μου

Πρώτη φορά άκουσα για την Κα Τζιρίτα απο τον φίλο akama, ο οποίος μου συνέστησε να διαβάσω το τελευταίο βιβλίο της, "Μάτια μου". Η ηρωίδα του βιβλίου που είναι τυφλή ερωτεύεται τον Λουκά, ένας εφηβικός έρωτας που τελειώνει απότομα αφήνοντας πληγές και στους δυο. Οι δυο αυτοί άνθρωποι μεγαλώνουν, προχωρούν στη ζωή τους μέχρι που ξανασυναντώνται πολλά χρόνια μετά. Όμως πολλά πράγματα έχουν αλλάξει...

Ομολογώ ότι δεν είναι το είδος της λογοτεχνίας που προτιμώ. Διαβάστηκε όμως ευχάριστα μέσα σε δυο μέρες αναγκαστικής παραμονής στο σπίτι λόγω ασθένειας. Φυσικά, ξόδεψα ό,τι χαρτομάντηλα είχα: λίγο το συνάχι αλλά κυρίως η ευαισθησία που έχω όταν αρρωσταίνω, η αυτολύπηση με επιστέγασμα ένα τόσο συγκινητικό βιβλίο....

Ιδιαιτερη αναφορά πρέπει αν γίνει για το επίμετρο, γραμμένο απο τον Βαγγέλη Αυγουλα, τριτοετή φοιτητή της Νομικής Αθηνών, μέλος της Διεθνούς οργάνωσης για νέους με προβλήματα όρασης VIEWS και μέλους της Επιτροπής Νεολαίας του Πανελλήνιου Συνδέσμου Τυφλών. Μερικές συμβουλές για το πως να βοηθήσουμε τους ανθρώπους με προβλήματα όρασης να αισθανθούν καλύτερα. Βοήθησε πολύ στο να λυθούν κάποιες απορίες μου και να είμαι προετοιμασμένη ώστε να γίνει ευκολότερη η συναναστροφή με κάποιον τυφλό.

Τι ζητούν οι βάρβαροι

Αγοράστηκε περυσι στις 28 Οκτωβρίου, απόγευμα όταν γύριζα απο τον Πόρο ψόφια στην κούραση. Σταμάτησα για τον καθιερωμένο καφέ στα ΣΕΑ πριν την Ελευσίνα όπου και υπάρχει βιβλιοπωλείο και ήταν ανοιοχτό εκείνη τη μέρα (φυσικά και το ήξερα, αυτός ήταν ο λόγος που σταμάτησα). Μια μέρα που για τους περισσότερους ήταν αργία, εγώ είχα πάρα πολλή δουλειά και αποφάσισα ότι μου άξιζε ένα δωράκι.

Κάτω απο το ταμείο βλέπω το "τι ζητούν οι βάρβαροι", και αφού είχα βεβαιωθεί για την αξία του βιβλίου και απο την αναγνώστρια (http://anagnostria.blogspot.com/2008/10/blog-post_14.html) θεωρησα ότι ήταν καλό δωράκι για τον εαυτό μου.

Το βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρον από την αρχή. Το βασικό του θέμα είναι ένας λογοτεχνικός διαγωνισμός για το βραβείο Interbalkan. Τι γίνεται όμως όταν κάποιοι από τους διαγωνιζόμενους στα έργα τους περιγράφουν το ίδιο ιστορικό γεγονός, ο καθένας όμως διαφορετικά και από τη δική του οπτική; Όπως λέει και η αναγνώστρια: "Ο καθένας απ' αυτούς υπερασπίζεται τη δική του αλήθεια, που έχει να κάνει με την ιστορική πορεία της ταραγμένης αυτής περιοχής της Ευρώπης, και που η Ευρώπη αδυνατεί να κατανοήσει. Χαρακτηριστική είναι η στάση της εκροσώπου ενός γαλλογερμανικού καναλιού, της Ούτα Ράουντερμπεργκ, που παρακολουθεί το συνέδριο, αλλά που κάποια στιγμή απηυδησμένη το εγκαταλείπει χαρακτηρίζοντας όλη αυτή τη σύναξη ως "τρελοκομείο". "

Ποτέ δεν πίστεψα στην μοναδική, αδιαπραγμάτευτη αλήθεια, αλλά στο ότι η αλήθεια μπορει να έχει πολλές πλευρές και προσπαθώ κάθε φορά να δω και την άλλη οπτική. Γι αυτό και μου άρεσε πολύ αυτό το βιβλίο, αφού αποφεύγει την έστω και έμμεση τοποθέτηση του συγγραφέα, και παρουσιάζει απλά και αμερόληπτα τα γεγονότα του συνεδρίου. Ομως,"τα γεγονότα είναι η στιγμιαία συμβολή πολλών ιστοριών, που η διαδρομή τους, πριν και μετά, χάνεται στο πλέγμα της ζωής των ανθρώπων, ανάμεσα σε άλλες ιστορίες, και μόνο με υποθέσεις μπορούμε να τις αναπαραστήσουμε." Τελικά ίσως αυτή να είναι και η ομορφια της υποθεσης...

Μερικές στάσεις στο βιβλίο

• Βαλκανική φιλία! Εσύ ειρωνευόσουν τέτοια συνθήματα ακόμα και όταν έγραφες τα βιβλία που σου χάρησαν τη φήμη του διεθνιστή συγγραφέα. Δεν αγαπιούνται τα πλήθη, οι άνθρωποι αγαπιούνται

• Μη βιάζεσαι να βγάλεις συμπεράσματα. Όσο πιο αβέβαιη γίνεται μια αλήθεια τόσο φανατικοτεροι γίνονται οι πιστοί της

• "Ώστε λοιπόν" είπα "όλοι προσερχόμεθα εις αυτόν τον πόλεμον ως χαμένοι;" Ο Συνταγματάρχης Γεωργιάδης ώρθωσε το κορμί του και έστρεψε το βλέμμα προς τα εμπρος. "Όταν έχεις χάσει οριστικώς κάτι πολύτιμον" είπε "πολεμάς με πείσμα διά να αποκτήσης όλα τ΄άλλα."

Ο λευκός τίγρης

Ο λευκός τίγρης είναι ένα πολύ σπάνιο ζώο. Οπως και ο ήρωας του βιβλίου, που ξεχωρίζει για την εξυπνάδα του απ΄ όλα τα παιδια της περιοχής του που ονομάζεται Σκοτάδι.

Ο κόσμος είναι σκληρός, για να ξεφύγει κανείς απο το πεπρωμένο πρέπει να πάρει δύσκολες αποφάσεις. Ο Μπαλραμ Χαλβάι απο το κάθισμα του σοφέρ ακούει, παρατηρεί και σκέφτεται πως θα κερδίσει την ελευθερία του. Βέβαια, για να γίνει κάτι τέτοιο θα χρειαστεί να σκοτώσει το αφεντικό του...

Το βιβλίο αυτό είναι που κέρδισε το βραβείο Μπούκερ 2008 και θα έλεγα ότι αξίζει να διαβαστεί.

Διάλογος ιερωμένου και ετοιμοθάνατου

Ένα πολύ ωραίο βιβλίο που και λόγω του μικρού μεγέθους του ξαναδιάβασα ΄σημερα. Εκνευρισμένη απο κάποιες μικρότητες καθως και την ηλιθιότητα κάποιων γειτόνων. Εψαξα ένα μικρο ανάγνωσμα να ξεφύγω λίγο απο τις σκέψεις.

Και να ένα ωραιο απόσπασμα : "Υπάρχει άνθρωπος, που βλέποντας το ικρίωμα πλάι στο έγκλημα, θα το διέπρατε αν ήταν ελεύθερος να μην το πράξει; μας συνέχει μια ακαταμάχητη δύναμη και οι έχοντες την εξουσία δεν μας προτρέπουν παρά μόνο προς εκέινη την πλευρά προς την οποία ρέπουμε. [...] Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, να είμαστε ένοχοι επειδή ρέπουμε προς την πλευρα στην οποία η ίδια (η φύση) μας ρίχνει; Όχι περισσότερο ένοχοι απο τη σφήκα που έρχεται να εξακοντίσει το κεντρί της στο δέρμα σου"

επιστροφη....

Κατά καιρούς χανομαι στην καθημερινότητα, σε άλλα ενδιαφέροντα, σε χαζές συνήθειες, επιστρέφω όμως... και συνεχίζω ακάθεκτη...

Αλδεβαράν

Τον τελευταίο καιρό έχω διαβάσει αρκετά βιβλία χωρίς να ανεβάσω αναρτήσεις λόγω έλλειψης χρόνου. Τώρα, πώς γίνεται να έχω χρόνο να διαβάζω ολόκληρα βιβλία και να μη βρίσκω λίγα λεπτά να γράψω δυο λογάκια, φαίνεται παράδοξο. Κι όμως δεν είναι και τόσο. Και εξηγώ. Για να αναβάσω ανάρτηση πρέπει να βρίσκομαι στο γραφείο που έχω τον υπολογιστή και σύνδεση στο internet, αλλά για να βρίσκομαι στο γραφείο σημαίνει ότι έχω δουλειά να κάνω ενώ παράλληλα θεωρώ πως δεν πρέπει να γράφω βιαστικά τα σχόλια "θάβοντας" ένα καλό βιβλίο ή αποθαρρύνοντας κάποιον συγγραφέα. Από την άλλη, διαβάζω συνήθως ξαπλωμένη στο κρεβάτι πριν με πάρει ο ύπνος και το πρωι με τον πρωινό καφέ (δεν ξέρω πόσοι έχουν την τελευταία συνήθεια) οπότε μπορώ να το κάνω ακόμα και τις μέρες που έχω μεγάλο φόρτο εργασίας.

Το Αλδεβαράν δεν είχα σκοπό να το αγοράσω. Ο λόγος που το πήρα ήταν το βραβείο αναγνωστών και μόνο. Οχι, δεν είχα προηγούμενα με τον συγγραφέα, αλλά πως να το πω, είχα την "αίσθηση" ότι δεν θα με ενδιαφέρει. Να όμως που χτες βρέθηκα σε μια περιοχή που δεν γνώριζα καθόλου (Κερατέα) και έπρεπε να περιμένω για το κτηματολόγιο τουλάχιστον 4-5 ώρες! Και δεν είχα προνοήσει να πάρω και κανα βιβλίο μαζι (σπάνιο για τα δικά μου δεδομένα). Γι' αυτό υπάρχουν βέβαια και τα τοπικά βιβλιοπωλεία, σκέφτηκα, για τα άτομα που θεωρούν το βιβλίο είδος πρώτης ανάγκης. Πως γίνεται ,όμως, να μη βρω ούτε ένα ενδιαφέρον βιβλίο στο πρώτο κατάστημα, μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Στο δεύτερο πήρε πρωτοβουλία η ιδιοκτήτρια και μου πρότεινε 2-3 καλούς συγγραφείς τους οποίους ούτε που τους είχα ακουστά! Ψάχνοντας βρήκα το Αλδεβαράν καθώς και δυο άλλα.

Όπως προείπα διάλεξα το βιβλίο του Μάτεσι γιατί ήταν υποψήφιο για το βραβείο αναγνωστών μια που νομίζω ότι είναι καλό να έχω διαβάσει όσο το δυνατόν περισσότερα πριν επιλέξω. Πως γίνεται όμως τα δυο από τα τέσσερα που έχω διαβάσει να είναι εκτός συναγωνισμού;

Πολύωρη αναμονή, ευανάγνωστο και ενδιαφέρον το μυθιστόρημα, λίγες οι σελίδες΄ με τον σημερινό πρωινό καφέ το ολοκλήρωσα. Αλλά για το περιεχόμενο του βιβλίου δεν θα γράψω (τουλάχιστον όχι σήμερα), έχουν προτεραιότητα άλλα βιβλία, και έχω και δουλειά...

O Στρατιώτης του Χριστού

Ο υπότιτλος του βιβλιου "Η δολοφονία του Κώστα Σημίτη" είναι αρκετά περιγραφικός για τα εξιστορούμενα γεγονότα. Συγκεκριμένα, πρόκειται για το ημερολόγιο που κρατούσε ο θρησκόληπτος Συμεών Συντυχάκης πριν δολοφονήσει τον Κώστα Σημίτη στη Σίφνο. Στη Σίφνο έτυχε να παραθερίζει και ο συγγραφέας και μάλιστα στο ίδιο ξενοδοχείο με τον δράστη. Μάλιστα μετά τη δολοφονία πρόλαβε να κλέψει το ημερολόγιό του το οποίο τώρα δημοσιεύει.

Από την εισαγωγή (όπου ο συγγραφέας περιγράφει το πώς έφτασε το ημερολόγιο στα χέρια του και πώς το διαχειρίστηκε στη συνέχεια) φαίνεται ότι πρόκειται για μυθιστόρημα με χιούμορ. Θεωρώ μάλιστα ότι γράφτηκε για αυτό το σκοπό, να γελάσουμε και να δούμε από την αστεία του πλευρά όλους αυτούς του θρησκόληπτους που "κυκλοφορουν ανάμεσά μας". Είναι και η επιλογή της γλώσσας και του κατάλληλου λεξιλογίου που βοηθάει ιδιαίτερα. Μοιάζει σαν να βγήκε απ' ευθείας από χριστιανικές ιστοσελίδες και περιοδικά. Προφανώς ο Φύσσας έχει ψάξει πολύ και σε τέτοια έντυπα, όπως μαρτυρά η βιβλιογραφία στο τέλος.

Ο δράστης, Συμεών Συντυχάκης, θεολόγος στο επάγγελμα είναι ελαφρώς ανισόρροπος, κάτι που φαίνεται σε πολλά σημεία της αφήγησης. Συχνά χάνει τον ειρμό του , αλλάζει τη γλώσσα από καθαρεύουσα σε λαϊκή και στη συνέχεια επιπλήττει τον εαυτό του, "τον ειρμόν Συμεών, τον ειρμόν...". Επιπλεόν φαίνεται και από τη φθίνουσα γραφή, τυπικό γνώρισμα ψυχοπάθειας.

ΝΑ ΦΟΝΕΥΣΩ ΤΟΝ κώσταν σημίτην
ΝΑ ΦΟΝΕΥΣΩ ΤΟΝ κώσταν σημίτην
ΝΑ ΦΟΝΕΥΣΩ ΤΟΝ κώσταν σημίτην
ΝΑ ΦΟΝΕΥΣΩ ΤΟΝ κώσταν σημίτην
ΝΑ ΦΟΝΕΥΣΩ ΤΟΝ κώσταν σημίτην

Εύκολα μπορούμε να φανταστούμε τα κίνητρα αλλά ο ίδιος τα περιγράφει καλύτερα:
"ο εβραίος σημίτης αφήρεσε το θρήσκευμα από την Ελληνικήν Ορθόδοξον ταυτότητα του Ορθόδοξου Ελληνικού λαού. Αυτόν θα φάω εγώ, τον αντίχριστον νεοταξίτην, ανθέλληνα, γενίτσαρον, μάαστριχ, γυάλινον λογιστάκον κερασφόρον άσαρκον διάβολον, κάπαριν Αγίου Ιππολύτου τρισύλλαβο επώνυμον έχοντα και εβραιομασσώνον πρώην πρωθυπουργόν της δυστυχούς μας Ελλάδος Δόλια πατρίδα!"

Στα γραπτά του Συντυχάκη εκτός από θρησκευτικά, λατρευτικά θέματα, αριθμολογία κλπ, συναντάμε και γεγονότα εκείνης της περιόδου όπως το ναυάγιο του Sea Diamond, τις φωτιές στην Πάρνηθα, την επάμβαση των αστυνομικών σε μια αίθουσα τέχνης αλλά και μια πολύ ωραία περιγραφή του ίδιου του Δημήτρη Φύσσα!

"Εκ του διπλανού δωματίου ήκουων από ημερών ήχον πλήκτρων υπολογιστού, φορητού ασφαλώς. Ο παρακείμενος γείτων είναι ένας αντιπαθέστατος και ελευθεριάζων τύπος, που γράφει χρησιμοποιών οθόνην. Τον επρόσεξα. Τύπος αναρχοφιλελεύθερου άθρησκου ψευτοδιανούμενου της λεγομένης γενεάς του πολυτεχνείου έτοιμος δια την γέεναν του πυρός. Συνομίληκός μου. Σταυρόν δεν φορεί. Κομποσχοίνιον δεν φορεί. Ούτε βέραν. Φορεί κοντόν παντελόνιον, φανελλάκι και "σαγιονάρας". Φέρει λαστιχάκι εις τα μαλλιά, καίτοι γκρίζα και ολιγοστεύοντα. Χονδρός και υψηλός, υψηλότερος μου. Είναι αξύριστος. Γένεια άσπρα. Ομματοϋάλια πρεσβυωπίας, ενώ εγώ, συν Θεώ, δεν αναγκαιώ."

Το συνιστώ ανεπιφύλακτα σε όσους θεωρούν ότι δεν θα θιχτεί το θρησκευτικό τους συναίσθημα και διαθέτουν χιούμορ . Σε εμένα είχε έντονη επιρροή καθώς για μέρες προσπαθούσα να δω τα τρέχοντα γεγονότα με τη ματιά του Συντυχάκη και φανταζόμουν το πως θα τα απέδιδε στο ημερολόγιο που θα κράταγε στη φυλακή.

Υπόγειες ιστορίες

Το underground πάντα με γοήτευε. Είτε αυτό ήταν στη μουσική, στα στέκια στις υποβαθμισμένες περιοχές Δραπετσώνας και Κερατσινίου, στο Βοτανικό,
γύρω από τις φυλακές Κορυδαλλού...
Οι συγκεκριμένες ιστορίες όμως μιλάνε κυριολεκτικά, για τον υπόγειο κόσμο του μετρό. Πρόκειται δηλαδή για κείμενα εμπνευσμένα το καθε ένα από ένα σταθμό του μετρό. 27 ιστορίες γραμμένες από 16 συγγραφείς των οποίων τα γνώριμα ονόματα αποτελούν εγγύηση της αναγνωστικής απόλαυσης. Κούλογλου, Σωτάκης (πάντα σουρεάλ!), Σταμάτης, Τριανταφύλλου, Μαμαλούκας και αρκετοί άλλοι.

Στους σταθμούς του μετρό συμβαίνουν καθημερινά πολλά ενδιαφέροντα περιστατικά. Οι υπόγειες ιστορίες είναι οι κρυφές ματιές στη σύγχρονη πραγματικότητα, μα πάνω από όλα είναι ευχάριστα διαλείμματα. Ιδιαίτερα όταν διαβάζονται στα μέσα μαζικής μεταφοράς, στο μεσοδιάστημα επαγγελματικών ραντεβού ή περιμένοντας ένα sms που δε λέει να έρθει...

Η Μαρία των Μογγόλων

Έχουν περάσει πολλά χρόνια χωρίς να ακούσω για τη συγγραφέα του βιβλίου. Ήμουν στο Δημοτικό όταν η δασκάλα, μας πρότεινε ένα καινούριο, πολύ καλό βιβλίο κάποιας που λεγόταν Μαριάννα Κορομηλά (και όχι Ρούλα, όπως μας τόνισε, που τότε ήταν και πολύ της μόδας). Προσπαθώ να θυμηθώ για ποιο βιβλίο μας είχε μιλήσει, και κατέληξα πως μάλλον είναι το "Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα". Βάζω κάτω τις ημερομηνίες αλλά δεν μου βγαίνουν. Το 1988 που εκδόθηκε ήμουν μόλις 7 χρονων.

Οπως και να 'χει φτάσαμε τώρα, στο 2008 που ξανακούω αυτό το όνομα και συνοδεύεται για ακόμα μια φορά από καλές κριτικές. Φυσικά και αγόρασα το βιβλιο!
Δεν θα περάσω σε περιγραφή της υπόθεσης αφού το έχουν κάνει πολλοί πριν από μένα:
Αναγνώστρια
Χριστίνα
ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ
Δημήτρης Αθηνάκης

Σε γενικές γραμμές το βρήκα ενδιαφέρον: μου άρεσε η παρουσίαση του Μογγολικού πολιτισμού για τον οποίο δεν είχα ακούσει το παραμικρό, το άρωμα των ταξιδιών στην Ανατολή, η παρομοίωση της Μαρίας (όπως και της κάθε Μαρίας) με την Ιφιγένεια. Ομως, παρά το γεγονός ότι διαβάζεται ευχάριστα, το βρήκα κατώτερο των προσδοκιών μου (ίσως λόγω αυξημένων προσδοκιών). Όπως λέει και η Χριστίνα, "η παρουσία της συγγραφέως είναι πολύ έντονη, κατά τη γνώμη μου παραπάνω απ' ότι θα έπρεπε", ενώ δεν κατάφερε να με συγκινήσει ιδιαίτερα . Ηταν από αυτά τα βιβλία που με το που τα κλείνω δεν έχουν άλλη επίδραση στον τρόπο με τον οποίο σκέφτομαι ή βλέπω τα πράγματα.
Σίγουρα όμως θα επιδιώξω να διαβάσω και το "Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα".

Η τυραννία της μεταμέλειας

Έχω διαβάσει άλλα δυο δοκίμια του Πασκάλ Μπρυκνέρ, την "Αέναη ευφορία" και τον "Πειρασμό της αθωότητας". Έτσι, βρέθηκα σε γνώριμα μονοπάτιαόσον αφορά τον τρόπο γραφής και παρουσίασης των απόψεων του συγγραφέα. Ο τίτλος του βιβλίου περιγράφει πολύ γενικά τη θεματολογία του συγκεκριμένου δοκιμίου, "δοκίμιο πάνω στο δυτικό πολιτισμό". Αυτό είναι στο εξώφυλλο, γιατί στην πρώτη και τρίτη σελίδα γίνεται "δοκίμιο για το δυτικό μαζοχισμό" που είναι και ακριβέστερο.

Συγκεκριμένα, τον συγγραφέα τον απασχολούν οι αδικαιολόγητες τύψεις που αισθάνονται οι Ευρωπαίοι για σφάλματα του παρελθόντος ενώ τείνουν να παραβλέπουν ότι τις λύσεις τις έδωσε η ίδια η Ευρώπη.

"Η Ευρώπη είναι η κριτική σκέψη εν ενεργεία: από την εποχή της Αναγέννησης συγκροτείται μέσα στο εσωτερικό της αμφιβολίας που την αρνείται, και κοιτάζειτον εαυτό της με βλέμμα αμείλικτου κριτή [...] Δεν χρειάζεται να τονίσουμε πως η Ευρώπη δεν είναι ανώτερη παρά στο μέτρο που αμφιβάλλει για την ανωτερότητά της"

Μάλιστα, είναι ανησυχητικό ότι ενώ η ευρωπαϊκή ήπειρος είναι εγκλωβισμένη στις τύψεις της, οι άλλοι πολιτισμοί επιδεικνύουν αδιαλλαξία. Την ώρα που στον υπόλοιπο κόσμο υπάρχει αυταρχικότητα, επιθετικότητα, αστάθεια καθεστώτων και η Αμερική αναλαμβάνει δράση (πολλές φορές με υπεροψία), η Ευρώπη επιδεικνύει αδιαφορία με ένα σωρό υπεκφυγές και κυνικότητα. Όταν ξεσπά μια σύγκρουση "η Ευρώπη δεν πιστεύει πια στο κακό, δεν γνωρίζει παρά παρανοήσεις που λύνονται με διαβουλεύσεις".

Είναι αξιοσημείωτο, πως η Ευρώπη αποφεύγει να αντιμετωπίσει ακόμα και τις μιο μικρές εντάσεις και να υπερασπιστεί τα ιδεώδη της, όπως αυτό της ελευθερίας της έκφρασης. Όπως λέει και ο ίδιος ο Μπρυκνέρ "το διαπιστώσαμε με τρόμο το χειμώνα του 2006, στην υπόθεση με τα σκίτσα του Μωάμεθ, όταν η ΕΕ, προπηλακιζόμενη από τα πλήθη της Δαμασκού, της Γάζας, της Τζακάρτας, της Τεχεράνης, της Βηρυτού, αποστασιοποιήθηκε ξεδιάντροπα από τη Δανία και τη Νορβηγία, καταδίκασε τα βλάσφημα σχέδια και έστειλε επειγόντως το Χαβιέ Σολάνα στη Μέση Ανατολή σαν παραγγελιοδόχο της εξιλέωσης"

Ασκήσεις ύφους

Μια Κυριακή στο παζάρι...

- Έχω να σου προτείνω ένα βιβλίο που θα σου αρέσει.
- Για πες! Συνήθως μου αρέσουν οι επιλογές σου.
- Ειδικά αυτό αν το βρω θα στο αγοράσω. Είναι πολύ πρωτότυπο!
- Αλήθεια; Τι το ιδιαίτερο έχει;
- Ο Κενώ περιγράφει ένα και μόνο απλό περιστατικό. Αλλά το κάνει με 99 διαφορετικούς τρόπους, γιαυτό και λέγεται "ασκήσεις ύφους"
- Ουάου! Θα ρίξω μια ματιά στα βιβιοπωλεία!

Κάπως έτσι αγοράστηκε το συγκεκριμένο βιβλιο. Και φυσικά ήταν όπως μου το είχε περιγράψει ο Δ.Φ., 99 παραλλαγές για το ίδιο περιστατικό : ανακριτικό, εσωτερικοί μονόλογοι, διστακτικό, ακουστικό, σημειολογικό κλπ. Και φυσικά, μου άρεσε πολύ. Σίγουρα από τα πιο πρωτότυπα βιβλία που έχω διαβάσει.

Σε πάρα πολλά σημεία μου θύμισε τον Οδυσσέα του Τζοϋς στο οποίο κάθε κεφάλαιο παρουσιάζεται με εντελώς ξαχωριστό ύφος. (Δε νομίζω, βέβαια, να υπάρχουν πολλοί που να κάνουν τέτοια συσχέτιση!)

Ο καπετάνιος έχει κόψει αλυσίδα...

Πρόκειται για το ημερολόγιο που κράταγε ο Μπουκόβσκι από τον Αύγουστο του 1991. Καταξιωμένος, σε μεγάλη ηλικία γράφει για τα πάθη του: τον ιππόδρομο, το ποτό και το γράψιμο. Είναι ιδιαίτερα απολαυστικός: λίτός και καυστικός.

" Δεν υπάρχει ούτε μια φορά που να οδηγώ πάνω στη γέφυρα και να μην σκεφτώ την αυτοκτονία. Δεν γίνεται να κοιτάξω μια λίμνη ή τον ωκεανόκαι να μην περάσει από το μυαλό μου η αυτοκτονία. Και τι εννοώ, δεν κολλάω σ'αυτό. Αλλά περνάει από μπροστά μου σαν αστραπή: ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ. Σαν ένα περαστικό φως. Μέσα στο σκοτάδι. Σου δίνει μια αίσθηση διαφυγής που σε κάνει να αντέχεις"

"Αλλά νιώθω λες και στραπατσάρω τον εαυτό μου κάθε φορά που πηγαίνω σε μαζώξεις, ακόμα και όταν τα ποτά είναι δωρεάν. Ποτέ δεν μου πηγαίνει καλά. Έχω χορτάσει από τέτοια. Οι άνθρωποι με κάνουν να νιώθω κενός. Πρέπει να φύγω μακριά για να νιώσω ξανά γεμάτος. "

"Ξεκίνησα να παίζω στον ιππόδρομο αργά, όταν ήμουν 35 χρονών. Παίζω ασταμάτητα εδώ και 36 χρόνια και υπολογίζω πως ακόμη μου χρωστάνε κάπου 5000 δολάρια. Αν με αφήσουν οι θεοί να ζήσω για άλλα 8 ή 9 χρόνια ίσως όταν πεθάνω να πατσίσω. Τώρα δε νομίζεις ότι αξίζει γι'αυτόν τον λόγο να ποντάρω;"

Και εδώ θέλω να ευχαριστήσω το Βασίλη που τώρα ταξιδεύει σε ένα κρουαζιερόπλοιο για την ερμηνεία της φράσης "ο καπετάνιος έχει κόψει αλυσίδα..."

Σε παραλήρημα

Ένας Γενικός Γραμματέας αποπειράται να αυτοκτονήσει πέφτοντας από το διαμέρισμά του. Δεν σκοτώνεται όμως, και τώρα στην εντατική μιλάει με τον εαυτό του σαν "σε παραλήρημα".

Πράγματι, μοιάζει πολύ με τη γνωστή υπόθεση Ζαχόπουλου, και είναι κατ' εμέ το βασικό μειονέκτημα του βιβλίου. Σοκάρει η τόσο σκληρή κριτική στα ήθη των καιρών μας και στις τρέχουσες αξίες με μια τόσο τραγική αφετηρία και σε ένα υπαρκτό πρόσωπο. Δεν είμαι πεπεισμένη όμως ότι έπραξε κακώς ο συγγραφέας, ίσως και να χρειζόταν. Κατά τα άλλα είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση στην ψυχολογία του έχοντα εξουσία που ταυτόχρονα είναι εξαρτημένος από άλλους, με περισσότερη εξουσία από τον ίδιο. Για τις εργασιακές, οικογενειακές, ερωτικές σχέσεις των ατόμων "με επιρροή" την οποία προβάλλουν σε κάθε ευκαρία.

"Και αυτή η κουφάλα - η Εξουσία εννοώ- είναι σκέτο δοαφθορείο. Πρόβατο μπαίνεις, λύκος λυσσασμένος βγαίνεις. Δηλαδή, αν δε σε πετάξουνε οι άλλοι στα Τάρταρα, γιατί δεν βγαίνεις ποτέ με τη θέλησή σπυ. Κίρκη που λέμε. Με το άγγιγμάτης η Εξουσία όλους μας μεταμορφώνεισε γουρούνια. Ναι, αλλά και αφροδισιακό όμως."

"Όταν φτάνεις στο χείλος του γκρεμού, οι μόνοι που στέκονται δίπλα σου είναι αυτοί που θα σε σπρώξουν. Για να σε σώσουν, όπως εμένα δηλαδή."